CAPA — ne, neden
CAPA = Corrective and Preventive Action. Düzeltici faaliyet (corrective) sorunu giderir, önleyici faaliyet (preventive) tekrarını engeller. ISO 9001:2015 Madde 10.2 + IATF 16949 Madde 10.2.4 + ISO 13485:2016 Madde 8.5 hepsi CAPA zorunlu kılar. Müşteri şikayeti, iç audit bulgusu, denetim non-conformity, ramak kala — hepsi CAPA tetikleyicisi.
8D — otomotiv standart
Eight Disciplines, Ford Motor Company 1987'de geliştirdi (Team Oriented Problem Solving). 8 adım: (D0) Acil önlem, (D1) Ekip kur, (D2) Problemi tanımla, (D3) Geçici aksiyon, (D4) Kök neden analizi, (D5) Düzeltici aksiyon, (D6) Aksiyonu doğrula, (D7) Önleyici aksiyon, (D8) Ekip takdir. IATF 16949 otomotiv tedarikçileri 8D zorunludur. Tipik 8D süresi 30-90 gün.
A3 — Toyota lean
Toyota Production System (TPS) parçası, tek sayfa A3 boyutlu format. 7 bölüm: (1) Arka plan, (2) Mevcut durum, (3) Hedef, (4) Kök neden analizi, (5) Karşı önlemler, (6) Uygulama planı, (7) Takip. Tek sayfada bütünlük zorunlu — düşünmeyi hızlandırır. Lean manufacturing firmalar tercih eder. Tipik A3 süresi 1-4 hafta.
5-Why — Toyoda 1958
Sakichi Toyoda (Toyota kurucusu) 5-Why tekniği. 'Neden?' sorusunu 5 kez sorarak yüzeysel sebepten kök sebebe iniş. Örnek: makine durdu → şanzıman bozuldu → yağ akıyor → sızdırmazlık aşındı → bakım programı eksik → bakım sorumlusu eğitilmedi. 5 seviye genelde yeterli — daha fazla 'neden' gereksizdir. Hızlı + basit problemler için. Tipik 5-Why süresi 1-4 saat.
Fishbone (Ishikawa) — kategorik
Kaoru Ishikawa 1968'de Tokyo Üniversitesi'nde geliştirdi. Diyagram balık iskeleti formunda — sorun 'baş', kategoriler 'ana kemikler'. 6M kategorileri: Man (insan), Machine (makine), Material (malzeme), Method (yöntem), Measurement (ölçüm), Mother Nature (ortam). Her kategoride 'neden' beyin fırtınası. Karmaşık + çok nedenli problemler için ideal.
Hangisi ne zaman — karar matrisi
Sorun büyüklüğü + sektör + zaman kısıtına göre: (a) Müşteri şikayeti, otomotiv → 8D zorunlu. (b) Tekrarlayan iç sorun, lean firma → A3. (c) Basit, hızlı çözüm — 5-Why. (d) Çok faktörlü karmaşık problem → Fishbone + 5-Why kombinasyonu. KaliteJet 4 yöntemi şablon olarak sunar, kullanıcı sorunun karakterine göre seçer.
CAPA workflow — KaliteJet'te
Uygunsuzluk tespit edildi (NCR — Non-Conformance Report açıldı) → CAPA tetiklenir → yöntem seçilir (8D/A3/5-Why/Fishbone) → ekip atanır → kök neden analizi yapılır → düzeltici/önleyici faaliyet tanımlanır → uygulama + doğrulama → kapanış. Tüm adımlar zaman damgalı, audit trail kayıtlı. ISO 9001 denetiminde 'CAPA etkinliği' soruları otomatik cevaplanır.
Özet çıkarımlar
- CAPA 4 yöntem: 8D (otomotiv), A3 (lean), 5-Why (basit), Fishbone (karmaşık).
- ISO 9001 + IATF 16949 + ISO 13485 CAPA zorunlu kılar.
- Yöntem seçimi: sorun büyüklüğü + sektör + zaman.
- KaliteJet 4 yöntemi şablon olarak sunar, workflow otomatik.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- 8D'yi her sorun için kullanmalı mıyım?
- Hayır. 8D 30-90 gün süren ağır metodoloji. Basit sorun için 5-Why veya A3 yeterli. Otomotiv müşteri şikayet → 8D zorunlu.
- 5-Why mutlaka 5 seviye olmalı mı?
- Hayır — kuralın özü 'derin sebebe inmek'. Bazen 3 seviye yeter, bazen 7 gerekir. '5' bir başlangıç pratik hedef.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Ford 8D Problem Solving Manual. Ford Motor Company. https://www.ford.com/help/contact/ (erişim: 2026-05-15)
- Toyota A3 Methodology. Toyota Production System (TPS). https://global.toyota/en/company/vision-and-philosophy/ (erişim: 2026-05-15)
- ASQ Quality Tools — Cause Analysis. American Society for Quality (ASQ). https://asq.org/quality-resources/cause-analysis-tools (erişim: 2026-05-15)
- ISO 9001:2015 Quality Management Systems. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/62085.html (erişim: 2026-05-15)
- IATF 16949:2016 Automotive Quality Management. International Automotive Task Force. https://www.iatfglobaloversight.org/iatf-169492016/ (erişim: 2026-05-15)